U bent hier

In twee papers die begin augustus door een internationaal team topwetenschappers in het gerenommeerde Nature werden gepubliceerd, wordt de deur geopend naar betere morfine-achtige pijnstillers. De sleutel daartoe ligt in de biochemische processen van receptoren die in neurotransmitters schuilen.

VUB-VIB Research Opens Door to Better Painkillers

Two papers published in Nature this August open the door to better morphine-like painkillers. The papers are published by an international team of top scientists, including VUB-VIB professors Jan Steyaert and Toon Laeremans. They give insight in the biochemical processes that underpin the effect of morphine-like opioid alkaloids on the so-called µ-opioid receptors. This in turn opens the door to the development of pharmaceuticals which combine all of the desirable and less of the undesirable effects of morphine.

Morfine en codeïne zijn klassieke en erg dienstbare farmacologische stoffen. Beide behoren tot de zogenaamde opiate alkaloïden: alkaloïden die inwerken op onze opiaatreceptoren. Vooral morfine is een veelgebruikt en erg krachtig narcotisch analgeticum, ’t is te zeggen: pijnstiller.

Maar morfinegebruik is niet zonder problemen. Klinisch onwenselijk zijn haar verslavende werking, hallucinogene bijwerkingen en het feit dat het lichaam er enerzijds snel tolerant aan wordt (gewenningsverschijnselen) maar er anderzijds maar moeilijk afscheid van neemt (ontwenningsverschijnselen).

Biochemische speurtocht

In de nu gepubliceerde en gerelateerde papers, waaraan VUB-VIB-proffen Jan Steyaert en Toon Laeremans van het Structural Biology Research Center doorslaggevende bijdragen leverden, wordt de somatische werking van opiate alkaloïden biochemisch ontrafeld. Het farmacologisch-functionele aangrijpingspunt van alkaloïden zoals morfine is het neurotransmittersysteem in het zenuwstelsel. In dit systeem beïnvloeden zij het receptoractivatiemechanisme: het al dan niet geactiveerd worden van bepaalde receptoren, eiwitten waaraan zich specifieke signaalmoleculen binden en die aldus instaan voor het (al dan niet) doorgeven van de signalen waarop ons zenuwstelsel gestoeld is.

 

Jan Steyaert (l) en Toon Laeremans (r)

Receptoren geven geheimen prijs

De belangrijkste receptoren waarvan de werking door opiate alkaloïden wordt beïnvloed, zijn de µ-opiaatreceptoren (µOR’s). Maar over de biochemische processen die hiervan aan de basis liggen, is, enfin: was, nog maar weinig geweten. In de Nature-papers worden deze processen ontrafeld. Hierdoor worden ook de klinisch negatieve en de klinisch positieve effecten van morfine-achtige stoffen op biochemisch niveau gedifferentieerd. Dit opent de deur naar de ontwikkeling van farmacologische stoffen die al de wenselijke en minder van de onwenselijke effecten van morfine teweegbrengen. Wordt ongetwijfeld vervolgd.